Chleb i piwo były podstawą wyżywienia niemal wszystkich warstw społecznych. Pieczywo wypiekano głównie z płaskurki i jęczmienia w wielu kształtach. Piwo egipskie było pożywnym, codziennym napojem, bardziej przypominającym fermentowany produkt zbożowy niż współczesny klarowny lager. Modele piekarni i browarów z grobowców pokazują kolejne etapy mielenia ziarna, wyrabiania ciasta i fermentacji. Chleb oraz piwo trafiały również do grobowców jako pożywienie dla zmarłego.
Odpowiedź w skrócie
Faraonowie jedli pieczywo, mięso wołowe, drób, ryby, warzywa, owoce, miód, ciasta, piwo i wino. Królewska dieta była bardziej różnorodna i bogatsza w mięso niż jadłospis przeciętnego mieszkańca. Nie istniało jednak jedno „menu faraona” obowiązujące przez trzy tysiące lat historii Egiptu.
Podstawa egipskiej kuchni: chleb i piwo
Chleb i piwo były podstawą wyżywienia niemal wszystkich warstw społecznych. Pieczywo wypiekano głównie z płaskurki i jęczmienia w wielu kształtach. Piwo egipskie było pożywnym, codziennym napojem, bardziej przypominającym fermentowany produkt zbożowy niż współczesny klarowny lager.
Modele piekarni i browarów z grobowców pokazują kolejne etapy mielenia ziarna, wyrabiania ciasta i fermentacji. Chleb oraz piwo trafiały również do grobowców jako pożywienie dla zmarłego.
Mięso i drób
Elita miała dostęp do:
- wołowiny;
- gęsi i kaczek;
- gołębi oraz innych ptaków;
- kóz i owiec;
- dziczyzny podczas polowań.
Wołowina była kosztowna i miała znaczenie prestiżowe oraz rytualne. Nie oznacza to, że faraon jadł ogromne porcje mięsa codziennie. Uczty, święta i ceremonie różniły się od zwykłego dnia na dworze.
Ryby
Nil dostarczał wielu gatunków ryb. Część była jedzona świeża, suszona lub solona. Stosunek do konkretnych gatunków zmieniał się regionalnie i religijnie; ryba ceniona w jednym miejscu mogła być unikana w innym ze względu na lokalne wierzenia.
Warzywa, rośliny strączkowe i owoce
Na stołach pojawiały się m.in.:
- cebula, czosnek i pory;
- sałaty i ogórki;
- soczewica, groch i bób;
- daktyle, figi i winogrona;
- owoce palmy dum;
- granaty wprowadzone do Egiptu w późniejszych okresach.
Warzywa i strączki nie były jedynie dodatkiem dla biedniejszych ludzi. Stanowiły ważną część diety, a sceny ofiarne pokazują kosze i stoły pełne różnych produktów.
Słodycze i przyprawy
Miód był najważniejszym środkiem słodzącym. Przygotowywano ciasta i pieczywo wzbogacane daktylami, figami, tłuszczem i miodem. Używano ziół, soli i aromatycznych nasion. Część przypraw znanych dziś z kuchni egipskiej pojawiła się w kraju znacznie później i nie należy przenosić współczesnego koszari czy falafela w czasy piramid.
Wino
Wino było napojem elity i ważnym elementem kultu. Na dzbanach zapisywano informacje o winnicy, roku zbioru, rodzaju wina i osobie nadzorującej produkcję. W grobowcu Tutanchamona znaleziono oznaczone naczynia winne, dzięki którym badacze mogą analizować królewski „rejestr piwnicy”.
Skąd wiemy, co jedzono?
Wiedza pochodzi z wielu rodzajów dowodów:
- malowideł i reliefów przedstawiających produkcję żywności;
- modeli warsztatów i kuchni;
- resztek pokarmów w grobowcach;
- napisów na naczyniach;
- kości zwierząt i szczątków roślin;
- analiz mumii i zębów;
- tekstów administracyjnych i list ofiar.
Scena ofiarna nie jest jednak fotografią codziennego obiadu. Pokazuje idealny zapas na wieczność, dlatego trzeba łączyć ją z dowodami archeologicznymi.
Czy faraonowie jedli zdrowo?
Dieta miała wiele wartościowych składników, ale elita mogła cierpieć na choroby związane z obfitym jedzeniem i mniejszą aktywnością. Badania niektórych mumii wykazały miażdżycę. Zęby Egipcjan były silnie ścierane przez drobiny mineralne dostające się do mąki podczas mielenia ziarna.
Źródła
- The Metropolitan Museum of Art, „Food and Feasts in Middle Kingdom Egypt”: https://www.metmuseum.org/perspectives/food-and-feasts-in-middle-kingdom-egypt
- The Met, Model Bakery and Brewery from the Tomb of Meketre: https://www.metmuseum.org/art/collection/search/544258
- The Met, Stela of the Steward Mentuwoser: https://www.metmuseum.org/art/collection/search/544320
Skąd bierze się to pytanie
Filmowe uczty skupiają uwagę na egzotycznych daniach, podczas gdy podstawą żywienia były produkty zbożowe, piwo, warzywa, owoce, ryby i mięso dostępne nierównomiernie zależnie od statusu oraz okazji.